ورود هر كه بخواهند جلوگيرى كنند ، براى اينكه اين خانه بر اساس تقوا و ترس از خدا بنا شده و كسى جز پرهيزكاران اختياردار آن نيست . پس جمله * ( « إِنْ أَوْلِياؤُه إِلَّا الْمُتَّقُونَ » ) * جمله خبريه اى است كه مطلب را به امر روشنى كه هر صاحب عقلى آن را درك مىكند تعليل مىنمايد ، نه اينكه جمله انشائيه باشد و بخواهد براى پرهيزكاران جعل ولايت بكند ، شاهد گفتار ما جمله * ( « وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » ) * است كه شهادتش بر گفتار ما پوشيده نيست . و منظور از عذاب ، عذاب به كشته شدن و يا اعم از آن است ، و اين معنا را آيه شريفه بخاطر اتصالش به آيه بعدى افاده مىكند ، قبلا هم گفتيم كه آيه شريفه متصل به ما قبل خود نيست چون گفتيم آيه * ( « وَإِذْ قالُوا اللَّهُمَّ . . . » ) * با آيه بعديش كه مىفرمايد : * ( « وَما كانَ اللَّه لِيُعَذِّبَهُمْ . . . » ) * از سياق آيات قبل و بعد خود بيرونند ، و لازمه اين معنى همان است كه ما گفتيم . در مجمع البيان مىگويد : اگر در مقام سؤال گفته شود چگونه ميان اين دو آيه كه در اولى عذاب را از مشركين نفى و در دومى اثبات نموده جمع مىشود ؟ در جواب مىگوييم به سه وجه ممكن است : اول اينكه منظور از عذاب در آيه اول ، عذاب استيصال و از سنخ آن عذابهايى است كه امم گذشته به وسيله آن منقرض شده‌اند ، و منظور از آن در آيه دومى عذاب كشته شدن به شمشير و اسارت و غير آن است كه مشركين بعد از مهاجرت و بيرون شدن مؤمنين از ميان آنان بدان گرفتار مىشوند . دوم اينكه بگوييم مقصود خداى تعالى اين است كه عذاب آخرت را براى آنان اثبات نموده و مىفرمايد : چرا خداوند در آخرت عذابشان نكند ؟ و مقصودش در آيه اولى عذاب دنيا است ، و اين جواب از جبائى است . جواب سوم اين است كه آيه اولى اثر و اقتضاى استغفار را بيان نموده و مقصود در آن اين است كه خداوند ايشان را به عذاب آخرت معذب نمىكند تا زمانى كه استغفار كنند ، و وقتى استغفار در ميان ايشان متروك شد معذب مىشوند آن گاه بيان مىكند كه استحقاقشان براى عذاب بخاطر جلوگيريشان از زيارت مسجد الحرام است « 1 » . اشكالى كه در هر سه وجه هست اين است كه اصلا سؤال مزبور مورد ندارد تا به اين سه وجه جواب داده شود ، زيرا وقتى آن سؤال و اشكال مورد دارد كه اين دو آيه با هم متصل

--> ( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 540 ط تهران